آسیب‌شناسی گفتمان عزاداری و روایت‌‌گری

باید گفت که امروزه شاهد ظهور نوعی گفتمان روایت‌گری از مسئله کربلا هستیم که هرچند جزء اصلی آن حادثه نبوده ولیکن امروزه در کنار آن قرار گرفته و اهمیتی بیشتر از آن یافته است. چرا که اکنون بازگشت به گذشته و بررسی حماسه عظیم عاشورا بیشتر به‌وسیله مجالس عزاداری و سوگواری و روایت این راویان انجام می‌شود. واقعه عاشورا در طی تاریخ تشیّع به یکی از شعائر مذهبی تبدیل شده که ملزومات و تشریفات خاصی را به‌همراه دارد. وعظ، خطابه، روضه‌خوانی، مدّاحی و عزاداری از جمله این تشریفات می‌باشد که در طول ادوار مختلف سبک‌های مختلفی را شاهد بوده است.

از جمله ضرورت‌های اصلی در پرداختن به این مطلب مهم، اصلاح بینش و نگرش مخاطبان این واقعه است. حماسه‌ای که توسط امام حسین(علیه‌السلام) در عاشورای سال 61 هـ.ق بر پا شد،‌ حامل پیام‌های متعددی نه تنها برای مسلمانان بلکه برای جامعه بشریت بوده و از این روی تمامی ‌نسلهای آتی،‌ مخاطبان اصلی این پیام می‌باشند (رضایی 1385ش: 49).

از طرفی می‌دانیم که بیشترین متقاضیان فهم تاریخ گذشته، نسل‌هایی هستند که در واقعه حضور نداشته و اکنون در روند تاریخ بشریت با مسائلی مواجه می‌شوند که آنها را ناگزیر از توجه به گذشته خود می‌کند تا درکی جامع از آن به‌دست آورند. بنابراین می‌توان گفت از جمله روش‌های اصلاح و برنامه‌ریزی برای بهبود آینده جوامع بشری،‌ اصلاح نوع نگاه آنان نسبت به حوادث مهم تاریخی است. مهمترین حوادث تاریخی در جامعه اسلامی، حوادث دوران صدر اسلام است (محلاتی 1383ش: 96).

همچنین کثرت فعالیت‌های روزمره افراد و دغدغه‌های پرداختن به زندگی مادی و اجتماعی نیز موجب افت سطح مطالعه در جوامع شده که این مطلب خود علتی دو چندان برای گسترش فضای روایت‌گری نقالی و آگاهی از حوادث تاریخی به‌واسطه شنیدن از جانب دیگران است. در اینجاست که نقش، اهمیت و حساسیت مجالس عزاداری به‌عنوان بزرگترین و مؤثرترین عامل در انتقال مفاهیم به نسل‌های جدید بیش از پیش آشکار می‌گردد.

این مجالس به‌دلیل اینکه واسطه انتقال پیام حادثه عاشورا بوده، از حساسیت خاصی برخوردارند، بدین معنا که کوچکترین انحراف و کج‌فهمی‌ و یا هرگونه خلل دیگری که این ارتباط را تحت تأثیر قرار دهد، می‌تواند اثرات بسیار خطرناکی را بر جای گذاشته به‌گونه‌ای که حتی اصل موضوع نیز تحت‌الشعاع قرار گیرد. در روایت فرهنگ عاشورا می‌بایست تمامی‌ عواملی که مخل و محدودکننده فرآیند ارتباطی بین راویان ـ که در اینجا منظور مدّاحان و خطیبان است ـ و مخاطبین است، بررسی و تجزیه و تحلیل گردد.

/ 0 نظر / 9 بازدید